خانه سبک زندگی روانشناسی بگو چطور واقعی یا جعلی بودن خبر را تشخیص دهم؟

بگو چطور واقعی یا جعلی بودن خبر را تشخیص دهم؟

۰
13
تشخیص خبر جعلی از خبر درست

راهکارهای تشخیص خبر جعلی و دروغ در فضای مجازی و رسانه ها

تشخیص خبر جعلی

هزینه اندک + ۱۵ سال اندک اخبار را از چند منبع موثق پیگیری کنید
امروزه با باز کردن هر شبکه مجازی یا تغییر شبکه های تلویزیونی و ماهواره ای، با هجوم عجیب و پرتعداد خبر و اطلاعات مواجه میشویم. خبرهایی که بخش زیادی از آنها دروغین و جعلی است. در بسیاری از اطلاعات نیز همه واقعیت گفته نشده و منتشر کننده بر اساس دیدگاه های سیاسی، اجتماعی و علمی خود، آن را مهندسی و منتشر میکند.

در این توفان خبری، سیل عظیم اطلاعات ناقص و هدفمند و سونامی کشف و شهودهای علمی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی چگونه میتوان سره را از ناسره تشخیص داد و خبر جعلی را از خبر واقعی جدا کرد؟

چرا تشخیص خبر جعلی اهمیت دارد؟

چرا تشخیص خبر جعلی اهمیت دارد؟

باورها و اعتقادات ما بر اساس اطلاعاتی که به صورت روزانه از منابع مختلف دریافت میکنیم ساخته میشوند. وقتی این باورها در معرض اخبار مسموم و جعلی قرار بگیرند، به مرور زمان به مسیر ناصوابی هدایت میشوند و در نتیجه ما را از خط عدالت، انصاف و استقلال خارج میکند.
فردی را در نظر بگیرید که هر روز با او مراوده دارید و از سلامت اخلاقی و وجدان کاری وی اطلاع دارید. چند باری از گوشه و کنار اتهامات و پچ پچ هایی درباره او شنیدید و به خودتان زحمت تشخیص درست یا غلط بودنش را ندادید چون به او اعتماد داشتید. با چرخش این حرف و حدیثها درباره او، کم کم تزلزلی در باور شما نسبت به او ایجاد میشود و کافی است کوچکترین حرکت مشکوک یا عجیب (کاری که نمیتوانیم از روی ظاهر تفسیرش کنیم) از او سر بزند که این ظن در شما تقویت شود. به همین سادگی یک بنای اعتماد طولانی با جویده شدن توسط موریانه های شایعه و بی توجهی شما برای ترمیم آن و اطلاع از واقعیت سست میشود.
سپس به قسمت بدتر ماجرا میرسیم و آن انتشار این اخبار است. شما دیگر اعتماد سابق را به فرد مورد نظر ندارید و در گفتگو با فرد سومی که به شما اعتماد دارد، موضوع را مطرح میکنید. البته شما فرد منصفی هستید و قید” البته هنوز مطمئن نیستم این موضوع درست باشه” را نیز به انتهای خبر میچسبانید. فرد سوم با توجه به غریزه انسانی، بخش بد و هیجان انگیز خبر را برمیدارد و تکمله انتهایی را نادیده میگیرد. به این ترتیب نه تنها شما با کم دقتی و به سادگی از کنار تایید یا رد این خبر گذشتید، بلکه به انتشار آن کمک کردید. چه بسا که این انتشار همانند پژواک صدایی در کوهستان از طریق دیگری به گوش شما برگردد و تصور کنید منبع جدیدی برای این خبر یافته اید و در نتیجه گامی به تایید موضوع برداشته شده است.
در دنیای رسانه هم همین اتفاق می افتد، فردی خبر دروغی را در سایت یا نشریه ای کم نام و نشان میبیند (یا می سازد) به دلیل جذابیت و هیجان انگیز بودن خبر، آن را منتشر میکند، گروه ها و کانال های دیگر برای عقب نماندن از قافله، آن خبر را بدون بررسی منتشر میکنند و در زمانی بسیار کوتاه، شما خبری را در چند کانال و سایت مشاهده میکنید و ناخودآگاه میپذیرید. سپس این خبر هیجان انگیز و یا مهم را در گروه ها و کانال های مرتبط با خود قرار می دهید و زنجیره شایعه را گسترده تر و تشخیص اصالت آن را برای افراد دیگری که به شما اعتماد کرده اند سخت تر میکنید.
بنابراین همه ما باید برای کمک به حقیقت رویدادها، ساختن باورها و اعتقادات بر مبنای درست ، گسترش اخلاق و مسئولیت پذیری اجتماعی. خبرهای درست و خبر جعلی را از یکدیگر تفکیک کرده و تا اطمینان صددرصد پیدا نکردیم آن را منتشر نکنیم.

در این مقاله سعی داریم قدم هایی برای بررسی و تشخیص خبر جعلی را بازگو کنیم:

 بخش اول: بررسی اصالت و اعتبار منبع اصلی خبر
بخش دوم: بررسی اصالت و صحت خبر

بخش اول: بررسی اصالت و اعتبار منبع اصلی خبر

بخش اول: بررسی اصالت و اعتبار منبع اصلی خبر

مهمترین بخش در مواجهه با یک خبر، بررسی اعتبار منبع منتشر کننده آن است. در حال حاضر هر کسی میتواند با کمترین هزینه یک سایت یا وبلاگ یا کانالی در تلگرام و دیگر شبکه های مجازی داشته باشد و خبری منتشر کند. بنابراین صرف مشاهده یک خبر در یک سایت یا به قول قدیمی ها ” منبع: اینترنت” نشانه اعتبار آن نیست و باید نسبت به اولین منبع منتشر کننده آن اطمینان پیدا کنید.

بنابراین در صورتی که خبری دریافت کردید ابتدا به سراغ منبع اصلی خبر بروید. در صورتی که منبع اصلی خبر یک سایت یا موسسه خبری یا علمی و یا فرد حقیقی یا حقوقی معرفی شده بود، در اینترنت درباره آن جستجو کنید. این جستجوی شما دو موضوع را باید شامل شود: اول اعتبار و وجود چنین موسسه یا فرد. دوم وجود این خبر در سایت یا رسانه اصلی آن موسسه یا در  وبسایت رسمی و صفحه رسمی او در شبکه های مجازی است.

بارها شده است که خبری با متنی شبیه به این منتشر شده است: (فلان نیوز به نقل از بیسار نیوز و به گزارش ایکس نیوز (رسانه خارجی) …. ) شما در درجه اول باید ایکس نیوز را بیابید و ببینید این سایت یا موسسه چه جایگاهی در زمینه خبر منتشر شده دارد. همچنین باید اعتبار، صاحبان و قدمت آن را بررسی کنید و سپس به دنبال اصل خبر در سایت بگردید و ببینید آیا خبر به درستی ترجمه شده است یا خیر.

برای بررسی اصالت و اعتبار یک منبع خبری به مسایل زیر توجه کنید:

  • اصالت منبع خبر: ابتدا مطمئن شوید که منبع خبری شما تقلبی نیست. سایت ها و کانال های همنام با یک خبرگزاری خبری، اصطلاحاتی نظیر بزرگترین سایت درباره فلان موضوع، کانال رسمی شهر فلان، سایت خیلی اصلی درباره فلان موضوع شما را فریب ندهد. نشانی یا URL سایت ها نیز میتواند گرماه کننده باشد به خصوص این موضوع در سایت های غیر فارسی زبان رایج است. مثلا سایت شبکه خبری CNN به صورت CNN.COM است و هر ترکیبی که در انتهای آن این عبارت دیده نشود میتواند جعلی باشد. همچنین بخش درباره ما و تماس با ما نیز به شما کمک میکند تا ببینید آیا اطلاعاتی درباره تیم تحریریه و گردانندگان سایت وجود دارد یا خیر؟
  • قدمت و شهرت منبع خبر : بسیاری از خبرگزاری ها و شبکه ها و موسسات بزرگ خبری سابقه طولانی در این امر دارند و طبیعی است که خبری که در یک خبرگزاری قدیمی تر منتشر شده باشد، احتمالا از یک سایت خبری ناشناس معتبر تر است. بنابراین هر چه منبع خبر ناشناس تر باشد، احتمال جعلی بودن خبر بیشتر است.
  • سوگیری سیاسی – اجتماعی منبع خبر: هر منبع خبری ممکن است به طرز فکر خاصی وابسته باشد. در چنین شرایطی معمولا خبرها قبل از انتشار از فیلتر آن طرز فکر خاص عبور داده شده و بازنویسی میشوند. بنابراین سوگیری های منبع مورد نظر را نه بر اساس علاقه و طرز فکر خود بلکه بر اساس واقعیت بی طرف بررسی کنید. چه بسا رسانه همسو با باور ما، با ارایه غلط یک موضوع سعی در سو استفاده از باورهای ما داشته باشد و رسانه مخالف نظر ما، خبری را درست پوشش دهد.
  • سابقه منبع خبر: ممکن است منبع خبر( هرچند هم بزرگ و قدیمی) سابقه چوپان دروغگو را برای شما داشته باشد و در گذشته بارها دروغ بودن یا نا دقیق بودن اخبارش به شما اثبات شده باشد. برخی از سایت ها و خبرگزاری ها که به صورت تخصصی زرد مینویسند و اخبار را صرفا بر اساس هیجان و بالابردن بازدید منتشر میکنند. برخی دیگر نیز از هر وسیله ای برای کوبیدن نظر مخالف خود بهره میبرند و عده ای نیز به طور کلی اخبار طنز را در قالبی جدی و ظاهری غلط انداز منتشر میکنند.
  • بررسی دیگر اخبار منبع خبری: در صورتی که ذهنیتی از سایت یا کانال مورد نظر ندارید بهتر است دیگر اخبار و نوشته های آن را مرور کنید. سایتی که درباره کشف ذره ریزتر از اتم توسط دانش آموزی ده ساله را مطرح میکند یا درباره جاری شدن خون از درختی در میانه کویر لوط مینویسد یا درمان همه بیماری ها را در مصرف پیاز نیم پز میداند چقدر قابل اعتماد است؟!
  • بررسی منبع خبر در ویکیپدیا: ویکی پدیا یک دانشنامه و دایره المعارف آزاد اطلاعات است. هر روزه و هر لحظه افراد زیادی در حال بررسی و ویرایش اطلاعات منتشر شده در این پایگاه هستند. بررسی مدخل سایت و منبع خبر در این سایت میتواند به شما در شناخت و بررسی آن کمک کند. البته توجه داشته باشید که مطالب منتشر شده در این پایگاه صد درصد دقیق نیست ولی به دلیل وجود ویرایش گران آزاد از سرتاسر جهان، صحت و دقت بالایی دارند.
  • توجه به حامیان مالی منبع خبر : برخی سایتها برای رضایت تبلیغات دهندگان اخبار جعلی یا کانالیزه شده منتشر میکنند. تبلیغات و پشتیبانان مالی منبع خبر را بررسی کنید و ببینید که آیا این تبلیغ میتواند روی خبر تاثیر بگذارد یا خیر. به عنوان مثال در سایتی خبری میبینید راجع به تحقیقات جدید درباره مفید بودن سیگار. وقتی از در و دیوار سایت تبلیغات انواع سیگار و شرکتهای دخانی آویزان باشد باید به خبر شک کنید.

بخش دوم: بررسی اصالت و صحت خبر

بخش دوم: بررسی اصالت و صحت خبر

بعد از اینکه از اعتبار منبع اصلی منتشرکننده خبر اطمینان پیدا کردید باز هم بایداصل خبر را بررسی کنید. چه بسا منبع موثقی که در دام اخبار جعلی افتاده اند یا خبرنگاری که برای ربودن گوی سبقت از دیگر همکاران خبری را بدون تحقیق روی خروجی قرار داده است.

برای بررسی اصالت و صحت خبر این اقدامات را انجام دهید:

  • گوینده یا نویسنده خبر کیست: ببینید خبر به نقل از چه کسی مطرح شده و یا نویسنده آن کیست. یک منبع آگاه، گفته میشود که ، نویسنده ای ناشناس که خبری از یک جمع یا شورای خاص میدهد، فردی که پیش از این اخبار جعلی منتشر کرده است ، یا نقل از کسی که سابقا در این موارد صحبت نمیکرد یا جایگاهی در جای مطرح شده ندارد باید شاخک های حسی شما را قلقلک بدهد. به عنوان مثال فرض کنید خبری از رییس فعلی یک سازمان منتشر شود که در آن او به فساد گسترده در میان افراد خانواده اش بگوید، یا معاون نهاد الف درباره جزییات جلسه غیر علنی مدیران نهاد ب خبر بدهد.
  • انتشار خبر در چند خبرگزاری معتبر: ممکن است یک خبر جعلی در چند رسانه همسو منتشر شود ولی معمولا نمیتواند به چند خبرگزاری و رسانه با دیدگاه های مختلف راه پیدا کند. بنابراین بررسی کنید که خبر در چه رسانه هایی منتشر شده است.
  • کلید واژه های مرتبط با خبر را جستجو کنید: کلیدواژه های اصلی مرتبط با خبر را در موتورهای جستجو قرار دهید و نتایج خروجی را بررسی کنید. ببینید چند سایت و پایگاه معتبر اینترنتی درباره این موضوع خبر و مقاله منتشر کرده اند و به ابعاد گوناگون آن پرداخته اند.
  • از اطلاعات قبلی و منطق کمک بگیرید: خبر منتشر شده را با اطلاعات دقیق قبلی و منطق مطابقت دهید. هر چه خبر عجیب و غریب تر، بی منطق تر و تند و تیز تر باشد، احتمال جعلی بودن آن بیشتر است.
  • ارجاعات و منابع خبر را بررسی کنید: ممکن است در خبر جعلی برای جلب توجه و فریب شما، ابتدا سابقه ای برای خبر یا آمار و نموداری مطرح شود. بنابراین قبل از اینکه فریب صحنه سازی ها را بخورید درباره سوابق مطرح شده، اعداد و آمار از گذشته و نمودارهایی که به نقل از فلان منبع خبری منتشر شده است تحقیق کنید. خبری که ارجاع دروغ میدهد قابل اعتماد نیست.
  • تصاویر خبر را بررسی کنید: از راه های تاثیرگذاری روی خواننده، استفاده از تصاویر تاثر برانگیز و خاص است. در خبرهای جعلی از تصاویر دستکاری شده یا متعلق به رویداد دیگری استفاده میشود. قبل از اینکه خبر را باورکنید با استفاده از جستجوی تصویر در گوگل، درباره آن تحقیق کنید. چه بسا این تصویر متعلق به سالهای گذشته و حتی مکان دیگری باشد یا اینکه جزییاتی به ان اضافه یا از آن کم شده باشد.
  • متن خبر را با تیتر مطابقت دهید: در دنیای پرسرعت امروز معمولا افراد با خواندن تیتر خبر نتیجه گیری های خود را انجام میدهند و به خود زحمت خواندن متن خبر را نمیدهند. به همین دلیل در خبرهای جعلی معمولا تیتر با متن تفاوت دارد. متن خبر را به طور کامل بخوانید و ببینید آیا چیزی که در تیتر ادعا شده است دقیقا در متن نیز قرار دارد یا نویسنده ذن و نظر خود را به عنوان خبر به خورد مخاطب داده است.
  • تاریخ خبر را بررسی کنید: سو استفاده از خبرهای قدیمی نیز یکی از روشهای جعل خبر است. به عنوان مثال چند سال است که خبری منتشر میشود که در مردادماه قرار است از کارتخوان های فروشگاه ها عوارض دریافت شود. این خبر چند سال پیش به صورت شایعه منتشر شد و هر سال در آستانه آن تاریخ خاص این خبر را نبش قبر کرده و در کانلا و سایت خود منتشر میکنند.
  • از متخصصان تحقیق کنید: خبر کشف درمان فلان سرطان، کشف تونلی که دو سر زمین را به هم متصل میکند و خواص متعدد چربی کوهان شتر وحشی صحرای آفریقا، دکتر فلانی رییس دانشگاه فلان اعلام کرد که قرص بهمان را نخورید از جمله شایعات پرطرفداری هستند که به تناوب حال و زمان منتشر میشوند و طرفداران خاص خود را دارند. قبل از اینکه بر اساس این اخبار تصمیمی بگیرید یا زندگی روزمره خود را مختل کنید با فردی که در این زمینه اطلاعات درست و آکادمیک دارد و متخصص است مشورت کنید و از او راهنمایی بگیرید.
  • از سایت های بررسی کننده اخبار جعلی کمک بگیرید: پایگاه هایی هستند که به صورت تخصصی اخبار پرطرفدار روز را بررسی کرده و صحت یا جعلی بودن ان را با دلیل و مدرک مشخص میکنند. از جمله این وبگاه ها، سایت شایعات و فکت نامه هستند که البته برخی جهت گیری های سیاسی نیز در کار انها مشاهده میشود ولی به طور کلی منابع خوبی برای بررسی خبر محسوب میشوند.
  • هنگام بررسی علایق خود را کنار بگذارید: همه ما یک سری جهت گیری های سیاسی اقتصادی اجتماعی داریم و باورهایی در ذهن ما نهادینه شده است که احساس میکنیم کاملا درست هستند. بنابراین طبیعی است که ذهن ما در زمان خواندن خبر، آن را از فیلتر باورهای خود عبور دهد. اما باید جلوی این فرآیند را بگیرید و سعی کنید ابتدا بی طرفانه خبر و منبع آن را بررسی کنید و نگذارید اعتقادات و ذنیات شما، اصل موضوع را تحت الشعاع قرار دهد.
  • به اخباری که خشم و نفرت عمیقی در شما به وجود می آورد بیشتر شک کنید: خبرهایی که احساس و باورهای شما را نشانه گرفته اند میتواند برای سو استفاده از آنها طراحی شده باشند و واقعا اتفاقی با ان کیفیت نیفتاده باشد. سعی کنید قبل از هرگونه عکس العملی آرامش خود را حفظ کنید و مراحل بالا را برای بررسی صحت و کیفیت خبر بررسی کنید.

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
بارگذاری بیشتر در روانشناسی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بررسی کنید

بگو چرا حافظه ما در یادآوری خاطرات ممکن است اشتباه کند؟

دلایل محکم برای اعتماد نکردن به حافظه شخصی دلایل دقیق نبودن حافظه    تقریبا همه فکر میکنیم…